Séfer haJinuj·Precepto 12943 / 615
En papel →

Precepto 129

La ofrenda de culpa suspendida

Precepto de la ofrenda del asham talui: que ofrezca un sacrificio aquel a quien le surge la duda de si pecó con alguno de los pecados graves por los que uno, al cometerlos con premeditación, se hace pasible de karet, y por error, de un jatat fijo (Keritot 25a). Y la duda se le renueva en un caso así. Por ejemplo: tenía ante sí dos trozos —uno de jélev (sebo prohibido) y otro de shumán (grasa permitida)—, comió uno de ellos y el otro se perdió, y se angustia en su interior porque no sabe si comió el de jélev o el de shumán. El sacrificio que viene por esta duda se llama asham talui.

La palabra «talui» —suspendido— se dice de toda cosa a la que está destinado a seguir algo que revele en ella lo que antes no se sabía. Así, si al que pecó se le hace saber que comió jélev, queda revelado que el primero no le bastó y necesita traer otro sacrificio más, llamado jatat fijo, para completar su expiación. Y si se le hace saber que comió lo permitido, queda revelado que el primero le bastó y no necesita ningún otro sacrificio después. Tal es el sentido de su «suspensión».

El mandato de este sacrificio proviene de lo que está escrito (Vayikrá 5:17-18): «Y si una persona pecare e hiciere una de todas las mitzvot de Adonái que no deben hacerse, y no lo supiere, y fuere culpable, cargará con su iniquidad. Y traerá un carnero íntegro del rebaño, según tu valuación, como asham, al kohén; y el kohén hará expiación por él por el error que cometió sin saberlo». Es decir, por el hecho de no saber si erró o no erró. Y a este caso lo llaman los Sabios «lo hodá» —no se supo.

מִצְוַת קָרְבַּן אָשָׁם תָּלוּי – לְהַקְרִיב קָרְבָּן מִי שֶׁנִּסְתַּפֵּק לוֹ אִם חָטָא בְּחֵטְא מֵהַחֲטָאִים הַגְּדוֹלִים שֶׁאָדָם מִתְחַיֵּב בַּעֲשׂוֹתוֹ אוֹתָם בְּזָדוֹן כָּרֵת וּבִשְׁגָגָה חַטָּאת קְבוּעָה (כריתות כה א). וְיִתְחַדֵּשׁ עָלָיו הַסָּפֵק בְּעִנְיָן זֶה, כְּמוֹ שֶׁתֹּאמַר עַל דֶּרֶךְ מָשָׁל שֶׁהָיוּ לְפָנָיו שְׁתֵּי חֲתִיכוֹת אַחַת חֵלֶב וְאַחַת שֻׁמָּן כָּשֵׁר, וְאָכַל אַחַת מֵהֶן וְנֶאֶבְדָה הָאַחֶרֶת וְדוֹאֵג בְּנַפְשׁוֹ שֶׁאֵינוֹ יוֹדֵעַ אִם שֶׁל חֵלֶב אָכַל אוֹ שֶׁל שֻׁמָּן, זֶה הַקָּרְבָּן הַבָּא עַל הַסָּפֵק הַזֶּה נִקְרָא אָשָׁם תָּלוּי. וּמִלַּת תָּלוּי נֶאֱמֶרֶת עַל כָּל דָּבָר שֶׁרָאוּי לָבֹא אַחֲרָיו עִנְיָן שֶׁיִּגָּלֶה בּוֹ מָה שֶׁלֹּא נוֹדַע בּוֹ מִקֹּדֶם, כְּגוֹן שֶׁאִם יִוָּדַע אֶל הַחוֹטֵא שֶׁחֵלֶב אָכַל, הֲרֵי נִגְלָה לוֹ שֶׁהָרִאשׁוֹן לֹא הִסְפִּיק לוֹ וְצָרִיךְ לְהָבִיא עוֹד קָרְבָּן אַחֵר הַנִּקְרָא חַטָּאת קְבוּעָה לְתַשְׁלוּם כַּפָּרָתוֹ. וְאִם נוֹדַע אֵלָיו שֶׁהַהֶתֵּר אָכַל, הֲרֵי נִגְלָה לוֹ שֶׁהָרִאשׁוֹן הִסְפִּיק לוֹ וְאֵינוֹ צָרִיךְ עוֹד לְקָרְבָּן אַחֵר אַחֲרָיו. זֶהוּ פֵּרוּשׁ תְּלִיָּתוֹ. וְצִוּוּי קָרְבָּן זֶה מִדִּכְתִיב (ויקרא ה יז-יח) וְאִם נֶפֶשׁ כִּי תֶחֱטָא וְעָשְׂתָה אַחַת מִכָּל מִצְוֹת יְיָ אֲשֶׁר לֹא תֵעָשֶׂינָה וְלֹא יָדַע וְאָשֵׁם וְנָשָׂא עֲוֹנוֹ וְהֵבִיא אַיִל תָּמִים מִן הַצֹּאן בְּעֶרְכְּךָ לְאָשָׁם אֶל הַכֹּהֵן וְכִפֶּר עָלָיו הַכֹּהֵן עַל שִׁגְגָתוֹ אֲשֶׁר שָׁגָג וְהוּא לֹא יָדַע. כְּלוֹמַר עַל הֱיוֹתוֹ לֹא יָדַע אִם שָׁגַג אוֹ לֹא שָׁגַג. וְזֶה הָעִנְיָן יִקְרְאוּ אוֹתוֹ חֲכָמִים לֹא הוֹדַע.

De las raíces de la mitzvá: que el hombre sea cuidadoso y temeroso del pecado, y examine bien todos sus actos para no tropezar en cosa alguna de transgresión. Por eso la Torá le exigió traer un sacrificio cuando no se cuidó debidamente en sus actos, hasta el punto de que se le generó esta duda. Y la prueba de que no viene sino a expiar su negligencia en esto es que en nada le sirve para expiar el pecado mismo: pues cuando el pecado se le revela, de inmediato necesita un sacrificio completo, igual que habría estado obligado si no hubiera ofrecido el primero.

מִשָּׁרְשֵׁי הַמִּצְוָה. שֶׁיִּהְיֶה הָאָדָם זָהִיר וִירֵא חֵטְא וִיעַיֵּן בְּכָל מַעֲשָׂיו עִיּוּן טוֹב לְבַל יִכָּשֵׁל בִּדְבַר עֲבֵרָה. וְעַל כֵּן הִצְרִיכַתּוּ הַתּוֹרָה לְהָבִיא קָרְבָּן כְּשֶׁלֹּא נִזְהַר יָפֶה בְּמַעֲשָׂיו עַד כְּדֵי שֶׁלֹּא יִוָּלֵד עָלָיו סָפֵק זֶה. וְהָרְאָיָה שֶׁאֵינֶנּוּ בָּא רַק לְכַפֵּר עַל עַצְלוּתוֹ בְּכָךְ, שֶׁהֲרֵי אֵינוֹ מִשְׁתָּרֵשׁ אֵלָיו לְכַפֵּר עַל הַחֵטְא כְּלָל כְּשֶׁיִּוָּדַע אֵלָיו הַחֵטְא מִיָּד צָרִיךְ לְקָרְבָּן שָׁלֵם כְּמוֹ שֶׁהָיָה חַיָּב אִם לֹא הִקְרִיב הָרִאשׁוֹן.

De las leyes de la mitzvá: lo que dijeron, de bendita memoria (Keritot 18a), que nunca hay obligación de este sacrificio salvo cuando hay allí una prohibición fija (isur kavúa). Por ejemplo, cuando tiene ante sí dos trozos y con certeza uno de ellos es jélev —pues hay aquí prohibición fija— y come uno de ellos. Y asimismo, si comió con certeza jélev pero duda de si era un kazáyit completo o no (allí 17a), también esto es prohibición fija. Pero si tenía ante sí uno solo y dudaba de si era jélev o shumán, y lo comió, está exento del sacrificio, pues no hay aquí prohibición fija, ya que quizá no haya aquí prohibición en absoluto. Y por esta misma razón dijeron (Ketubot 22b) que quien cohabita con una mujer de la que se duda si está divorciada (sefek megoréshet) es pasible de sacrificio, pues hay aquí prohibición fija, ya que la mantenemos en su estado fijo de mujer casada. Pero quien cohabita con una mujer de la que se duda si está desposada (sefek mekudéshet) está exento del sacrificio, pues no hay aquí prohibición fija, y es como un solo trozo del que se duda si es jélev o shumán, que está exento del sacrificio, como dijimos. Y el resto de sus detalles están explicados en Keritot [Hiljot Shegagot, capítulo 8].

מִדִּינֵי הַמִּצְוָה. מָה שֶׁאָמְרוּ זִכְרוֹנָם לִבְרָכָה (כריתות יח א) שֶׁאֵין חִיּוּב קָרְבָּן זֶה לְעוֹלָם עַד שֶׁיְּהֵא שָׁם אִסּוּר קָבוּעַ, כְּגוֹן שֶׁיִּהְיוּ לְפָנָיו שְׁתֵּי חֲתִיכוֹת וּבְוַדַּאי אַחַת מֵהֶן חֵלֶב, שֶׁהֲרֵי יֵשׁ כָּאן אִסּוּר קָבוּעַ, וְאָכַל אַחַת מֵהֶן. וְכֵן נַמֵּי אִם אָכַל בְּוַדַּאי חֵלֶב, אֲבָל הוּא מְסֻפָּק אִם הָיָה כַּזַּיִת שָׁלֵם אוֹ לֹא, (שם יז א) גַּם זֶה הוּא אִסּוּר קָבוּעַ. אֲבָל הָיְתָה לְפָנָיו אַחַת וְסָפֵק אִם הָיְתָה חֵלֶב אוֹ שֻׁמָּן וַאֲכָלָהּ, פָּטוּר מִן הַקָּרְבָּן, שֶׁאֵין כָּאן אִסּוּר קָבוּעַ דְּשֶׁמָּא אֵין כָּאן אִסּוּר כְּלָל. וּמִן הַטַּעַם הַזֶּה אָמְרוּ (כתובות כב ב) שֶׁהַבָּא עַל סְפֵק מְגֹרֶשֶׁת חַיָּב בְּקָרְבָּן, שֶׁהֲרֵי יֵשׁ כָּאן אִסּוּר קָבוּעַ שֶׁנַּעֲמִידֶנָּה בִּקְבִיעוּתָהּ שֶׁתִּהְיֶה נְשׂוּאָה. אֲבָל הַבָּא עַל סָפֵק מְקֻדֶּשֶׁת, פָּטוּר מִן הַקָּרְבָּן, שֶׁאֵין כָּאן אִסּוּר קָבוּעַ וַהֲרֵי זֶה כַּחֲתִיכָה אַחַת וְסָפֵק אִם הוּא חֵלֶב אוֹ שֻׁמָּן שֶׁפָּטוּר מִקָּרְבָּן כְּמוֹ שֶׁאָמַרְנוּ. וְיֶתֶר פְּרָטֶיהָ מְבֹאָרִים בִּכְרֵיתוֹת [הלכות שגגות פרק ח'].

Y rige en el tiempo del Templo, en varones y mujeres. Y quien la transgrede y no ofrece este sacrificio cuando le sobreviene la duda que a él obliga, ha anulado un precepto positivo.

וְנוֹהֶגֶת בִּזְמַן הַבַּיִת בִּזְכָרִים וּנְקֵבוֹת. וְהָעוֹבֵר עָלֶיהָ וְלֹא הִקְרִיב קָרְבָּן זֶה אִם אֵרַע לוֹ סָפֵק הַמְּחַיֵּב בּוֹ בִּטֵּל עֲשֵׂה.