Capítulo 374
Preguntar con pertinencia
Enseñaron los sabios: «el vergonzoso no aprende» (Avot 2:6). Y una de las cualidades del sabio es que, sobre lo que no ha oído, dice «no lo he oído», y pregunta con pertinencia. Ahora bien, preguntar requiere criterio. En el Zóhar sagrado se cuenta que castigaban a cierto niño en la academia celestial por avergonzar a su maestro con sus preguntas. Y en el Talmud se dice que cierto discípulo preguntaba a su maestro durante todo el año, pero en el shabat previo a la fiesta no le preguntaba —porque el maestro andaba atareado y, si acaso no acertaba a responder, llegaría a pasar vergüenza—; sobre él se leyó: «...y al que ordena su camino le mostraré la salvación de Elohim» (Tehilim 50:23).
Por eso hay que sopesar bien y no preguntar al sabio delante de mucha gente. Y sobre todo el forastero que llega a una ciudad: que no le haga preguntas, a menos que le conste que es un gran hombre a quien ningún misterio se le resiste. En cambio, quien tiene un maestro en su ciudad —o cuando se dé el caso de que llegue un sabio a la ciudad— que no se canse ni se fatigue de plantearle todas sus preguntas y todas sus dificultades. Que no haga nada, ni pequeño ni grande, sin consultar al sabio y sin su consejo, para que acierte en lo que hace; así prosperará en sus caminos y obrará con prudencia. Y si le preguntó al sabio y este no supo responder, y contestó de manera poco acertada, que no dude de él ni se enrede en palabras, sino que lo acepte todo.
שואל כענין - תנינן (אבות ב, ו) לא הבישן למד. וממדות החכם הוא, שעל מה שלא שמע אומר, לא שמעתי, ושואל כענין. וצריך דעת להיות שואל, שהרי אמרו בזהר הקדוש, שהיו מענישים לתינוק אחד במתיבתא דרקיעא, על שהיה מכסיף לרבו בשאלותיו. ואמרו בש"ס (מו"ק ה, א), שתלמיד אחד, כל השנה היה שואל לרבו, בשבתא דרגלא לא היה שואל לו, מפני שטרוד ושמא לא יוכל להשיב ויבוא לידי כסופא, קרי עלה (תהלים נ כג) ושם דרך אראנו בישע אלהים. הנה כי כן צריך פלס שלא לשאל לחכם בפני רבים, ובפרט אכסנאי שבא לעיר לא ישאל לו שאלות אלא אם כן קים לה בגוה דאיהו גברא רבא וכל רז לא אנס לה. וכל דאית לה רבא במתא, או כי יקרא שיבוא חכם לעיר, לא ייעף ולא ייגע מלשאל ממנו כל שאלותיו וכל קשיותיו, ולא יעשה דבר קטן ודבר גדול בלי שאלת חכם ובלי עצת חכם, למען ישכיל את אשר יעשה, אז יצליח את דרכיו ואז ישכיל. ואם שאל לחכם ולא ידע להשיב, והשיב שלא כהגן, לא יפקפק עליו ולא ירבה דברים, אלא יקבל הכל:
Y muy especialmente delante de los baalei batim hace falta gran discernimiento entre los talmidei jajamim: que ninguno se honre a costa de la deshonra de su compañero, para dar a entender que él es sabio y el otro no. Y si su compañero no sabe conducirse de este modo, que se conforme con que el otro quede honrado y sabio a sus propios ojos y a ojos de la gente, aunque a él lo dejen despreciado y humillado; así el honor del Cielo se acrecienta, y también el suyo propio se acrecienta. Que no se menosprecien uno a otro con palabras —de ahí salen la espada, el jilul HaShem, el odio y la rivalidad—, sino que hablen con calma, con respeto, con derej eretz. Y cuando uno no acepte lo que dice el otro, que no multipliquen palabras ni se aferren a la disputa, sino que cada cual se quede con su parecer; y si erró, con él pernoctará su yerro (Iyov 19:4), y que se dediquen a otra cosa. Sobre todo en cuestiones de derashá, donde no se replica a la derashá (Paneaj Raza 7a; Toldot Yitzjak 5): a todo lo que diga cualquier talmid jajam, que responda «amén», asienta y diga «bien está». Y muy especialmente ante la gente hace falta gran discernimiento para no afligir ni humillar a un talmid jajam. Estos son algunos de los caminos de los talmidei jajamim, que aumentan la paz en el mundo: «oiga el sabio y aumentará su saber» (Mishlé 1:5).
ובפרט בפני הבעלי בתים, צריך דעת גדול בין התלמידי חכמים שלא יהא האחד מתכבד בקלון חברו להראות שהוא חכם וחברו אינו חכם. ואם חברו אינו יודע להתנהג בדרך זה, יתרצה שחברו ישאר מכבד וחכם בעיניו ובעיני ההמון, והוא בזוז ושסוי, ובזה יהיה כבוד שמים מתרבה וכבודו גם כן יתרבה. ולא יבזו זה את זה בדברים, דנפק חרבא וחלול השם ושנאה ותחרות, אלא ידברו דבריהם בנחת בכבוד בדרך ארץ, וכשלא יקבל האחד דברי חברו, לא ירבו דברים ולא יחזיקו במחלקת, אלא כל אחד ישאר בסברתו, ואם שגה, אתו תלין משוגתו, ויפנו עצמם לדבר אחר. ובפרט במלי דדרשא, אין משיבין על הדרש (פענח רזא ז א תולדות יצחק ה), ועל כל אשר יאמר שום תלמיד חכם, יענה אמן ומודים מודים ויאמר טוב הדבר. ובפרט בפני ההמון צריך דעת גדול שלא לצער ושלא להשפיל תלמיד חכם. זהו קצות דרכי תלמידי חכמים המרבים שלום בעולם, ישמע חכם ויוסף לקח: